شاهد : در فعل امر « يكن » است در حالى كه لام امر حذف شده و عمل جزم آن باقى مانده است و « يكن » در اصل « ليكون » بود كه بواسطهء التقاى ساكنين واو حذف شده است و « ليكن » گرديده سپس لام امر نيز حذف شده است . معناى شعر : « پس نبايد تو بپندارى طولانى بودن نسبت به من ، عمر و مدت حياتم را ، و لكن - بالعكس - بايد از تو نصيبى از خير براى من بوده باشد » . و مانند قول شاعر در مدح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم « محمّد تفد نفسك كلّ نفس * إذا ما خفت من شىء تبالا » « 1 » شاهد : در جزم « تفد » به حذف ياء به واسطه لام امر مقدر است و در اصل « لتفد » بوده است . تركيب شعر : « محمد » منادا مبنى بر ضم به حذف حرف ندا و « تفد » فعل امر به حذف حرف لام امر و « نفسك » مفعول آن « كلّ نفس » فاعل « تفد » و « إذا » ظرفيه شرطيه « ما » زائده و « خفت » فعل و فاعل و « من شىء » متعلق به « خفت » و « تبالا » مفعول « خفت » است ، و جواب شرط به قرينه مصرع اول شعر حذف شده است . معناى شعر : « يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فداى وجود تو باد تمامى نفوس خلق ، زمانى كه بترسى فساد چيزى را » . و بايد دانست كه « تبال » در اصل « و بال » بوده كه واو بدل به تاء شده است مانند تبديل واو « و قوى » به تاء « تقوى » . و منع المبرد حذف اللام : لكن مبرّد به خلاف نظريه بالا كه حذف لام و بقاى عمل آن را در شعر جايز دانسته مىشد ، قائل است كه ابن قول حتى در شعر نيز جايز نيست و درباره آن دو شعر مستشهد گفته است كه اوّلا شعر دوّم شاعر آن مجهول است و به شعرى كه شاعر آن مجهول است نمىشود در استنباط احكام ادبى تمسك كرد ، گذشته از اين ، احتمال دارد كه فعل « تفد » هرچند از حيث معنا طلبى و انشائى است لكن در ظاهر و از حيث لفظى فعل مضارع خبرى است كه در اصل « تفدى » بوده است ، و لزومى ندارد كه لام در تقدير گرفته شود و ياء لام الفعل

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 597 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 333 ، الخزانة : 3 / 629 ، الكتاب : 1 / 487 ، شذور الذهب : 200 .